Expertisenetwerk Bèta Onderwijs

Expertisenetwerk Bèta Onderwijs

ELWIeR Weetje nr. 15 – On two metaphors… en de kracht van didactische modellen

Weetje van de maand oktober 2026

On two metaphors… en de kracht van didactische modellen/aanpakken.

En of je moet kiezen voor louter 1 aanpak, of dat je kunt/moet combineren!

Centraal staat een artikel uit 1998, van de hand van Anna Sfard, met de titel: Over twee metaforen voor leren en over de gevaren van het kiezen van slechts één ervan [On two metaphors for learning and on dangers of choosing just one]. Zij onderscheidt twee ‘aanpakken’:

  • De Acquisitiemetafoor (AM): Sinds het begin van de beschaving wordt leren traditioneel gezien als het verwerven of verzamelen van kennis en concepten.
  • De Participatiemetafoor (PM): Als reactie op de AM is de participatiemetafoor ontstaan. Hierin wordt leren niet gezien als het vullen van een container, maar als het proces van actief deelnemen aan de praktijken en discourses van een gemeenschap.

Deze tweedeling zien we in zekere zin ook terug in onderwijsvisies in NL in 2026: EDI (directe instructie) als voorbeeld van AM, en ‘onderzoekend en samenwerkend leren’ als voorbeeld van PM. Dat is wellicht enigszins gechargeerd (beide aanpakken hebben ook wel weer aspecten van de andere aanpak), maar nu wordt het interessant wat Sfard vervolgens beschrijft: “een te grote toewijding aan één bepaalde metafoor kan leiden tot theoretische vertekeningen en ongewenste praktijken”.

In feite zien we dan een pleidooi om ’the best of both worlds’ na te streven, en te komen tot een model waarin voor beide metaforen/aanpakken een plek is. Het doet dan ook denken aan wat Kilpatrick (2001) beschreef in zijn metafoor van een ’touw met strengen’ dat reken-wiskundige vaardigheid wordt opgebouwd op basis van verschillende aspecten.

Het eerste doel van Anna Sfard is het in kaart brengen van de metaforen voor leren die ons werk als lerenden, docenten en onderzoekers sturen. Er worden twee van dergelijke metaforen geïdentificeerd: de verwervingsmetafoor en de participatiemetafoor. Vervolgens worden de implicaties daarvan besproken en geëvalueerd. Hoewel sommige implicaties als wenselijk worden beschouwd en andere als schadelijk, spreekt het artikel zich niet uit tegen een bepaalde metafoor en probeert het evenmin een pleidooi te houden voor de andere. In plaats daarvan worden deze interpretaties en toepassingen van de metaforen kritisch geëvalueerd. Tot slot wordt de kwestie van de theoretische eenwording van het onderzoek naar leren aan de orde gesteld, waarbij het de bedoeling is aan te tonen hoe een te grote toewijding aan één bepaalde metafoor kan leiden tot theoretische vertekeningen en ongewenste praktijken.

This article is a sequel to the conversation on learning initiated by the editors of Educational Researcher in volume 25, number 4. The author’s first aim is to elicit the metaphors for learning that guide our work as learners, teachers, and researchers. Two such metaphors are identified: the acquisition metaphor and the participation metaphor. Subsequently, their entailments are discussed and evaluated. Although some of the implications are deemed desirable and others are regarded as harmful, the article neither speaks against a particular metaphor nor tries to make a case for the other. Rather, these interpretations and applications of the metaphors undergo critical evaluation. In the end, the question of theoretical unification of the research on learning is addressed, wherein the purpose is to show how too great a devotion to one particular metaphor can lead to theoretical distortions and to undesirable practices.

Verwijzingen

Literatuur

  • Sfard, A. (1998). On two metaphors for learning and on dangers of choosing just one (PDF) Educational Researcher, 27(2), 4–13 doi:10.3102/0013189X027002004.
  • Sfard, A. (2025/12/01). Two metaphors for learning revisited: What did the participation metaphor do for us in the last four decades? (PDF) Learning, Culture and Social Interaction, 55 doi:10.1016/j.lcsi.2025.100946.

ELWIeR Weetje

Iedere maand verzorgt ELWIeR de publicatie van een ‘kernboodschap’. Dit zijn ‘research-informed’ observaties over hoe rekenen-wiskunde-gecijferdheid kan worden ingezet in het onderwijs.
Alle ELWIeR Weetjes op rij

ELWIeR en Ecent als één STEM